Türkiye'de Yapay Zekâ Düzenlemeleri: Güncel Gelişmeler ve Görünüm

Yapay zekâ teknolojilerinin iş dünyasında giderek daha geniş bir kullanım alanı bulması, beraberinde önemli hukuki ve düzenleyici tartışmaları da getirmektedir. Türkiye'de yapay zekâyı bütüncül biçimde düzenleyen müstakil bir kanun henüz yürürlüğe girmiş değildir. Bununla birlikte, mevcut hukuk düzeni yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanılması bakımından önemli yükümlülükler içermektedir. Ayrıca Türkiye'nin yapay zekâ alanındaki politika yaklaşımı, 2021-2025 Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi ve 2024-2025 dönemini kapsayan eylem planı çerçevesinde şekillenmektedir. 2025 yılı itibarıyla yeni bir ulusal strateji hazırlığı ve yapay zekâ alanında kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik çalışmalar da gündemdedir.

Özellikle kişisel verilerin korunması, tüketici hukuku, fikrî mülkiyet, iş hukuku, rekabet hukuku ve sözleşmesel sorumluluk alanlarında mevcut düzenlemeler yapay zekâ uygulamaları bakımından doğrudan önem taşımaktadır. Yapay zekâ sistemlerinin kişisel verileri işlemesi, çalışanlar veya tüketiciler hakkında otomatik değerlendirmelerde bulunması ya da karar alma süreçlerinde kullanılması hâlinde hukuki risklerin kullanım öncesinde değerlendirilmesi giderek daha kritik hâle gelmektedir. Bu kapsamda 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun yanı sıra, 2024 yılında yapılan değişikliklerle özel nitelikli kişisel veriler ve yurt dışına veri aktarımı bakımından güncellenen kurallar da dikkate alınmalıdır.

Türkiye açısından düzenleyici gelişmelerin bir diğer önemli boyutunu Avrupa Birliği'ndeki mevzuat oluşturmaktadır. AB Yapay Zekâ Tüzüğü (Regulation (EU) 2024/1689 – AI Act) 1 Ağustos 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Tüzükteki yükümlülükler tek bir tarihte değil, kademeli olarak uygulanmaktadır: Yasaklanan yapay zekâ uygulamalarına ve yapay zekâ okuryazarlığına ilişkin hükümler 2 Şubat 2025'te; genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin bazı hükümler ile yönetişim ve yaptırım hükümleri 2 Ağustos 2025'te uygulanmaya başlamıştır. Tüzüğün büyük bölümü, özellikle yüksek riskli sistemlere ilişkin temel yükümlülükler, 2 Ağustos 2026'da uygulanacaktır. Düzenlenmiş ürünlere ilişkin yüksek riskli yapay zekâ sistemleri bakımından ise ilgili hükümlerin uygulanma tarihi 2 Ağustos 2027'dir. Avrupa Komisyonu'nun önerisi ve yasama sürecinin sonucuna bağlı olarak bu takvimde değişiklik yapılması mümkün olduğundan, şirketlerin güncel gelişmeleri ayrıca takip etmesi gerekir.

AI Act'in kapsamı, yalnızca Avrupa Birliği sınırları içerisindeki şirketlerle sınırlı değildir. Tüzük; AB'de piyasaya arz edilen veya hizmete sunulan yapay zekâ sistemleri, AB'de kullanılan sistemler ve çıktıları AB'de kullanılan belirli sistemler bakımından, AB dışındaki sağlayıcı ve işletmecileri de etkileyebilir. Bu nedenle AB pazarına ürün veya hizmet sunan, AB'de yerleşik müşterilere yapay zekâ sistemi sağlayan ya da sistem çıktıları AB'de kullanılan Türk şirketleri bakımından Tüzük kapsamının ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Özellikle yapay zekâ sistemlerinin sınıflandırılması, veri ve kayıt yönetimi, şeffaflık, insan gözetimi, teknik dokümantasyon, olay bildirimi ve kurumsal sorumluluk mekanizmalarının oluşturulması önem kazanmaktadır.

Türkiye'de yapay zekâ alanındaki politika ve mevzuat çalışmaları devam etmektedir. Bununla birlikte, yeni bir yapay zekâ kanununun kesin yürürlük tarihi veya AI Act ile birebir uyum sağlayan kapsamlı bir düzenlemenin yürürlüğe girdiği yönünde genel bir kabul bulunmamaktadır. Bu nedenle şirketlerin, gelecekte yürürlüğe girebilecek özel düzenlemeleri beklemekle yetinmeyerek mevcut yapay zekâ kullanım biçimlerini KVKK ve diğer ilgili mevzuat bakımından şimdiden değerlendirmeleri önem taşımaktadır.

Yapay zekânın şirketler açısından yarattığı fırsatlardan güvenli biçimde yararlanılabilmesi, teknolojik dönüşüm ile hukuki uyum süreçlerinin birlikte yürütülmesini gerektirmektedir. Bu süreçte yalnızca mevzuat metinlerinin değil, ilgili ikincil düzenlemelerin, düzenleyici kurum kararlarının ve Türkiye'nin güncellenen politika belgelerinin de izlenmesi gerekir.